مقدمه

به این گفتگو توجه کنید:

Student A: “Ms. … what does … mean?”
Teacher: “Look up in your dictionary, please.”
Student B: “Ms. … what’s the adjective of …?”
Teacher: “Don’t you have a dictionary?” – Student Z: …

مطمئناً این دیالوگها برای شما اساتید زبان آشناست.

من در یک دانشگاه خصوصی در ترکیه کار میکنم و شاگردانم ابتدا باید یکسال دوره های زبان انگلیسی بگذرانند و اگر موفق شدند، برای ادامه تحصیل در رشته موردنظرشان ثبت نام میشوند. بنابراین این شاگردان زبان انگلیسی را برای اهداف آکادمیکشان باید یاد بگیرند و هر هفته چند آزمون نوشتاری دارند که طی این آزمونها و تکالیف از من بعنوان دیکشنری استفاده میکنند. بهمین دلیل به فکر افتادم که چگونه میتوانم شاگردانم را مجبور کنم تا استفاده بهتری از دیکشنری داشته باشند.

اهمیت دیکشنری

در Thornbury (2002) اشاره شده است که دانستن یک لغت یعنی دانستن فرم نوشتاری و گفتاری آن، دانستن معنی آن، دانستن لغاتی که معمولاً با این لغت در ارتباط هستند، دانستن مشتقات آن، دانستن اینکه در موقعیتهای مختلف چگونه بکار میرود، دانستن میزان تکرار آن در زبان انگلیسی، دانستن رفتار گرامری آن لغت، دانستن معنای غیرمستقیم و بار معنایی آن و دانستن اینکه بعنوان فعل و اسم و صفت و غیره چگونه بکار میرود. زبان آموزان اگر دیکشنری مناسبی در اختیار داشته باشند تمام اینها را خودشان میتوانند پیدا کنند.

همچنین استفاده از دیکشنری:

– به رشد خودمختاری و استقلال زبان آموز کمک میکند:

«زبان آموزی که بدرستی از دیکشنری استفاده میکند قادر خواهد بود که خارج از کلاس هم به یادگیری ادامه دهد و در مورد تصمیماتی که برای یادگیری اش میگیرد اختیار عمل بیشتری خواهد داشت.» (Gairns & Redman, 2005:79)

– عادات یادگیری خوبی به زبان آموز میبخشد:

«در یک دیکشنری خوب مقادیر زیادی (گاهاً بیش از حد) اطلاعات هست کمک به زبان آموز برای دسترسی درست و موثر به این اطلاعات یکی از بهترین راههایی است که او را یک زبان آموز مستقل و همیشگی میسازد.» (Leaney, 2007:1)

برای کمک به فهم کامل لغت و گسترش دایره واژگان زبان آموز، برای کمک به خودمختاری بیشتر او و بخشیدن عادات یادگیری مناسب، بعنوان اساتید زبان باید از اهمیت استفاده از دیکشنری در یادگیری زبان آگاه باشیم. ما اساتید باید شاگردانمان را راهنمایی کنیم تا دیکشنری خوب و مناسبی انتخاب کرده و مدام از آن استفاده کنند.

چرا زبان آموزان از دیکشنری استفاده نمیکنند؟

بنابر مشاهداتم و صحبتهایم با همکاران و زبان آموزان، به این دلایل رسیدم:

– بدلیل فرهنگ ترکی و سیستم آموزشی ترکیه، زبان آموزان عادت به استفاده از دیکشنری ندارند. فرهنگ و سیستم آموزشی ترکیه شاگردان را تشویق به تحقیق نمیکند و بهمین دلیل خودمختاری در یادگیری در زبان آموزان رشد نمیکند. بنابراین در مطالعات قبلی شان عادت به استفاده از دیکشنری نداشته اند و فکر میکنند بدون استفاده از دیکشنری هم میتوانند تحصیلات یا زبان آموزی را به اتمام برسانند.

– شاگردان معمولاً دیکشنریهایشان را سر کلاس نمیاورند چون سنگین است و ترجیح میدهند از دیکشنریهای کوچک جیبی و یا دیکشنریهای موبایل استفاده کنند چون حملشان آسانتر است. اما این دیکشنریها غالباً زبان آموزان را گمراه میکند چون فقط یک معنی را مینویسند یا معنی دقیق را نمینویسند. راه حل این مشکل شاید این است که شاگردان کمدی در کلاس داشته باشند ولی این هم راه حلی مدیریتی و اجرایی است و انجام آن برای اساتید راحت نیست. یکی از همکاران پیشنهاد کرد که شاگردان دیکشنریهایشان را در انتهای جلسه به استاد بسپارند و در جلسه بعدی دوباره تحویل بگیرند. به نظر ایده خوبی میرسد ولی بازهم بستگی به تعداد شاگردان استاد دارد و علاه بر این اگر زبان آموزی فقط یک دیکشنری داشته باشد و آنرا هم در مدرسه بگذارد دیگر نمیتواند در خانه از دیکشنری استفاده کند.

– در Notion (2003) گفته شده است که برای استفاده از دیکشنری تک زبانه، زبان آموز باید حداقل دوهزار لغت بداند ولی معمولاً مدت زیادی برای یادگیری اینهمه لغت لازم است بنابراین زبان آموزان از دیکشنریهای تک زبانه ای که همراه کتابها و منابع آموزشی به آنها داده میشود استفاده نمیکنند چون درکش برای آنها فعلاً سخت است. بر این باورم که سطح زبان شاگرد در انتخاب یک دیکشنری مناسب بسیار مهم است. اساتید نباید از زبان آموزان سطوح مقدماتی انتظار داشته باشند که از دیکشنریهای تک زبانه استفاده کنند. بنابر Laufer and Melamed سه نوع دیکشنری ELT وجود دارد: تک زبانه، دوزبانه و دوزبانه شده. دیکشنریهای تک زبانه به همان زبان نوشته شده اند، دوزبانه ها شامل ترجمه از یک زبان به زبان دیگر هستند ولی دوزبانه شده ها معمولاً همچون یک دیکشنری تک زبانه هستند که پس از تعریف به زبان انگلیسی، ترجمه لغت هم آورده شده است. هر کدام از این دیکشنریها اگرچه مزایایی دارند ولی بازهم یادگیری آن زبان را به تاخیر میاندازند. در سطوح مقدماتی، دیکشنریهای دوزبانه بعنوان ورودی اصلی به زبان جدید هستند و دیکشنریهای تک زبانه برای زبان آموزان سطوح متوسطه و پیشرفته در نظر گرفته میشوند. در سطوح مقدماتی، دیکشنریهای دوزبانه بخصوص برای تولید و فهم زبان مفید هستند. در سطح متوسطه دیکشنریهای دوزبانه بیشتر برای تولید زبان کارامد هستند درحالیکه تک زبانه ها برای درک زبان مفید واقع میشوند. در سطوح پیشرفته یادگیری زبان برای هر دو منظور دیکشنریهای تک زبانه مفیدتر هستند (Corrius and Pujol, 2009).

چکار میتوان کرد تا زبان آموزان به استفاده از دیکشنری عادت کنند؟

اولین کار این است که در همان شروع دوره آموزشی، شاگردان را با دیکشنری آشنا کرد و مدخلهای معمول دیکشنری و معنی حروف اختصاری بکار رفته را به آنها یاد داد.

در قدم دوم با استفاده از فعالیتهای گوناگون مربوط به نحوه استفاده موثر از دیکشنری باید مهارت دیکشنری زبان آموزان را گسترش داد. تمرکز این فعالیتها روی املا، مقوله های دستوری، معنی، سبک، تلفظ، همایند (ترتیب کلمات مثل «نان و پنیر» در فارسی)، متضاد و مترادف، آمریکایی یا بریتانیایی بودن کلمه و سایر موارد اینچنینی میتواند باشد. در مرحله سوم باتوجه به سطح زبان آموزان باید گهگداری به آنها فعالیتها و تمرینات مربوط به دیکشنری داده شود.

نکته آخر اینکه استاد نباید راه آسان را انتخاب کرده و به سادگی معنی کلماتی که میپرسند را به آنها بگوید. زمان میبرد تا شاگردان به مراجعه به دیکشنری عادت کنند. وقتی زبان آموزی معنی لغتی را میپرسد استاد باید همراه او شده و تشویقش کند تا به دیکشنری مراجعه کند و در صورت لزوم حتی نحوه انجام این کار را نشانش دهد.

فعالیتهایی که در جدول شماره یک آمده است به زبان آموزان فرصت استفاده موثر از دیکشنری را میدهد.

Table 1 (with answers)
Activity TypeExample Question
MeaningUse your dictionary to find 3 different meanings of “fall”.
۱. move downwards
۲. become less or lower
۳. autumn
SpellingHow do you spell the noun form of “generous”?
generosity
Parts of speechWhich one is the noun and which one is the verb?
a. advice (noun) 
b. advise (verb)
DefinitionsFind the definition of the word “caution”.
great care and attention
RegisterWhat are the 3 informal ways of saying “grandmother”?
۱. gran
۲. granny
۳. nana
PronunciationWhich syllable is stressed in the words below?
a. export (v) exPORT 
b. export (n) EXport
CollocationsFind 3 adverbs which are usually used with the verb “love”.
۱. deeply
۲. passionately
۳. truly
Antonyms-synonymsFind 2 synonyms and 1 antonym of the word “increase”.
Synonyms: enhance/expand
Antonym: decrease
American vs. British EnglishWhat is the American word for “boot”?
trunk

 

اینها هم روشهایی متفاوت برای بهره بردن حداکثری از سوالات بالاست:

  1. برای بالابردن انگیزه زبان آموزان میتوان رقابتهای دو نفری یا بصورت گروههای سه نفری برگذار کرد. به هر گروه یک دیکشنری بدهید و یکی یکی سوالات را بپرسید. هر گروه که پاسخ صحیح را در دیکشنری سریعتر یافت امتیاز میگیرد. شرکت در مسابقه میتواند باعث افزایش سرعت جستجو در دیکشنری شود.
  2. فعالیت دیگری هم هست که میتوان بصورت دو نفری انجام داد. به هر شرکت کننده یک دیکشنری بدهید سپس شروع به پرسیدن سوال از یکدیگر بکنند و برای پاسخهای صحیح بهم امتیاز بدهند. اینکه شاگردان خودشان سوالات را انتخاب میکنند، حسی از استقلال به آنها میبخشد که باعث افزایش انگیزه و اشتیاقشان میشود.
  3. میتوان همین سوالات جدول بالا را در ورقه ای نوشت و بعنوان تمرین کلاسی یا تمرین برای خانه به آنها داد.
  4. در لینکهای زیر هم میتوانید فعالیتها و تمرینات جالبی در مورد دیکشنری پیدا کنید:

www.enchantedlearning.com/dictionary/wordentry/ برای زبان آموزان کم سن و سال

www.pearsonlongman.com/dictionaries/students/ برای سطوح پیشا متوسطه، متوسط و پیشرفته

www.macmillandictionaries.com/resources/resources.htm برای سطوح پیشا متوسطه، متوسط و پیشرفته

www.teachingenglish.org.uk/search/node/dictionary ایده های جذاب برای کلاس

نتیجه گیری

در این نوشته سعی کردم چند ایده عملی ارائه کنم تا استفاده از دیکشنری در کلاس را افزایش دهد. فعالیتهایی که در بالا بدانها اشاره کردم، همگی را در کلاسهایم پیاده کرده و نتیجه خوبی گرفته ام. زبان آموزان باید فرصت امتحان تکنیکهای یادگیری و حفظ لغات جدید را داشته باشند. بنابراین من هم بر این عقیده ام که یک دیکشنری که بخوبی و بادقت انتخاب شده است میتواند یک ابزار یادگیری مادام العمر باشد. البته غیر ممکن است که تمام زبان آموزان را وادار کرد بخوبی از دیکشنری استفاده کنند ولی همینکه یکی دو نفر از شاگردان را با دیکشنری آشتی دهیم بازهم موفقیت و لذتی بزرگ است و شاید اولین قدم در مسیر تبدیل شاگردان به زبان آموزانی مستقل و مادام العمر باشد.

منابع:

Gairns, R. & Redman, S., (2005). Working with Words. Cambridge University Press.

Leaney, C. (2007). Dictionary Activities. Cambridge University Press.

Corrius, Montse and Pujol, Dı´dac. (2009). Linguistic and cultural strategies in ELT dictionaries. ELT Journal.

Nation, P. (2003). The role of the first language in foreign language learning. Asian EFL Journal, 5. 
www.asian-efl-journal.com/june2003.subpn.htm

Thornbury, Scott. (2002). How to Teach Vocabulary. Longman

نویسنده این مقاله Hande Özer است که استاد دانشگاه Bahçeşehir در ترکیه است و هفت سال سابقه تدریس دارد که سه سال آن شامل طراحی برنامه درسی و توسعه متون میشود. وی هم اکنون مشغول گذراندن دوره کارشناسی ارشد تدریس انگلیسی برای مقاصد خاص در دانشگاه Aston آمریکاست و با British Council بعنوان استاد تربیت مدرس همکاری میکند.

منبع: http://www.hltmag.co.uk/dec11/sart01.htm

بیشتر